Kamienica Pod Gutenbergiem to końcowy budynek długiej parceli przy reprezentacyjnej ulicy Łodzi. Wzniesiono ją jako frontową kamienicę miejską, z charakterystycznym bogato zdobionym frontem i pięcioma kondygnacjami z użytkowym poddaszem.
Jak powstała kamienica?
Parcela przeszła w ręce Jana Petersilgego w grudniu 1893 roku, po czym właściciel przystąpił do wznoszenia frontowego gmachu. Realizacja projektu zakończyła się w 1896 roku. Autorem projektu byli Kazimierz Pomian-Sokołowski i Franciszek Chełmiński.
Jakie funkcje pełniła przez lata?
W okresie przed I wojną światową w budynku działały m.in. lokal Kompanii Singer, elegancka restauracja o nazwie "Louvre", klinika oraz szkoła dentystyczna. Od 1897 roku mieściła się tu redakcja najstarszej łódzkiej gazety "Lodzer Zeitung"; redakcję zamknięto w styczniu 1915 roku, a następnie ukazywało się tu niemieckie wydawnictwo prasowe do 1918 roku. Równolegle od grudnia 1915 roku w tym samym domu działała redakcja "Godziny Polskiej", nazywanej wówczas przez krytyków "Gadziną Polską" z powodu pronemieckich sympatii.
W okresie międzywojennym w kamienicy miała siedzibę organizacja polityczna Stronnictwo Narodowe. Podczas działań wojennych, w czasie bitwy nad Bzurą, budynek wykorzystano jako sztab 8 Armii niemieckiej. Po II wojnie światowej kamienica wraz z oficynami została znacjonalizowana i mieściła rozmaite biura i redakcje prasowe, między innymi "Głos Robotniczy" oraz czasopismo satyryczne "Rózga". W latach 1970–2020 swoją siedzibę, wraz z klubem i galerią, miał tu Okręg Łódzki Związku Polskich Artystów Plastyków.
Co wyróżnia architekturę kamienicy?
Elewacja przedstawia eklektyczne połączenie neogotyku, neorenesansu, baroku i secesji. Fasada ma środkowy wykusz zwieńczony szczytem z wolutami; w niszy umieszczono posąg Jana Gutenberga w stroju z epoki. Parter zajmują witryny sklepowe, a pierwsze piętro pełniło funkcję antresoli handlowej. Brama sięga dwóch kondygnacji i oparta jest na dwóch kolumnach z brązowego granitu.
Bogate ornamenty obejmują motywy liściowe, kwiatowe, amorki, maszkarony i wieńce. Pod oknami czwartego piętra umieszczono medaliony z reliefowymi wizerunkami postaci związanych z rozwojem poligrafii i technik graficznych — wymieniane są m.in. Karol Stanhope, Peter Schöffer, Louis Daguerre, portret Albrechta Dürera oraz medalion najprawdopodobniej przedstawiający Aloisa Senefeldera. Autorem płaskorzeźb jest Władysław Wojtasiewicz. Dodatkowe detale przywrócone podczas konserwacji to metalowe smoki z kulami i dzidami, motywy roślinne oraz balustrady z kutego żelaza.
Jak przebiegały prace konserwatorskie?
W latach 70. XX wieku budynek został wyróżniony w lokalnym konkursie jako najpiękniejsza łódzka kamienica, lecz z czasem elewacja uległa zniszczeniu, częściowo wskutek nieudolnych remontów. Generalny remont fasady ukończono w 2011 roku; efektem prac była przywrócona kolorystyka w odcieniach różowo-żółtych i odtworzenie odnalezionych polichromii.
Podczas konserwacji odkryto malowane girlandy z dyniami, słonecznikami, winogronami oraz innymi owocami i kwiatami. Przywrócono także wcześniej zniszczone elementy metalowe i dekoracyjne, co zmieniło wygląd frontu na bliższy oryginalnemu stanu z przełomu XIX i XX wieku.
Ochrona zabytku
Kamienica wpisana jest do rejestru zabytków pod numerem A/71 z dnia 20 stycznia 1971 roku. Wpis potwierdza historyczną i architektoniczną wartość budynku oraz objęcie go nadzorem konserwatorskim.
Na parterze zachowała się jedna z najstarszych łódzkich księgarni, "Światowid", działająca od 1968 roku. Obecność instytucji kulturalnych i wydawniczych przez kolejne dekady odzwierciedla wielokulturowy charakter miasta oraz związki kamienicy z historią prasy i druku.
Informacje praktyczne
- Adres: Piotrkowska 86, 90-103 Łódź — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (327 opinii)
