Jadwiga Andrzejewska — aktorka teatralna i filmowa

Jadwiga Andrzejewska (30 marca 1915–4 października 1977) była polską aktorką teatralną i filmową, znaną z ról w filmach okresu międzywojennego oraz długiej pracy scenicznej w Łodzi.

Życiorys i początki kariery

Urodziła się w Łodzi, córka maszynisty teatralnego Józefa Andrzejewskiego i Katarzyny z Ludwickich. Po ukończeniu szkoły powszechnej podjęła pracę jako ekspedientka w sklepie materiałów piśmiennych Leona Tybera przy ul. Piotrkowskiej 49. Już w grudniu 1923 zadebiutowała na scenie Teatru Miejskiego w Łodzi w sztuce "Nauczycielka" u boku Ireny Solskiej.

W kolejnych latach występowała też w Teatrze Popularnym oraz jako tancerka w kabarecie "Jar", gdzie zwrócił na nią uwagę Karol Adwentowicz i zaproponował przeprowadzkę do Warszawy. Debiut warszawski miał miejsce 15 września 1932 na scenie Teatru Kameralnego w przedstawieniu "Dziewczęta w mundurkach"; po otrzymaniu pochwały od Antoniego Słonimskiego pozostała w stolicy i występowała m.in. w kabarecie "Nowy Momus" oraz od lutego 1933 w Teatrze Narodowym.

Kariera filmowa i lata międzywojenne

W 1933 roku zadebiutowała w filmie dwukrotnie: jako jedna z głównych bohaterek — Jadzia w „Wyroku życia" w reżyserii Juliusza Gardana oraz jako kwiaciarka w „Dziejach grzechu" Henryka Szaro. W okresie międzywojennym wystąpiła łącznie w piętnastu filmach, w tym w tytułach takich jak "Dziewczęta z Nowolipek" i "Strachy".

Działalność podczas II wojny światowej i okres z Armią Andersa

Po kampanii wrześniowej znalazła się we Lwowie i grała w Teatrze Miniatur kierowanym przez Konrada Toma; zespół wędrował po miastach radzieckich aż do 1941 roku, gdy zawieszono działalność po ataku Niemiec na ZSRR. Od listopada 1941 występowała w zespole "Czołówki Teatralnej" Armii Polskiej tworzonej przez gen. Andersa.

W marcu 1942 opuściła ZSRR wraz z Armią Andersa i przez Bliski Wschód trafiła do Mandatu Palestyny, gdzie występowała w teatrze rewiowym Feliksa Konarskiego, a następnie w Teatrze Polowym 2 Korpusu Polskiego. Na przełomie 1944 i 1945 występowała z Polskim Teatrem Szkolnym w Jerozolimie, Tel Awiwie, Nazarecie i Hajfie.

Powrót do Polski i dalsza praca teatralna

W 1945 grała z Teatrem Dramatycznym 2 Korpusu we Włoszech, a w 1946 występowała w Wielkiej Brytanii. Do Polski powróciła w 1947 i osiedliła się w Łodzi; była wtedy związana z Teatrem Syrena.

W grudniu 1948 krótko przeniosła się do Warszawy, lecz po kilku miesiącach na stałe wróciła do Łodzi i występowała w Teatrze Powszechnym. W kolejnych latach zmieniała sceny — grała m.in. w Teatrze im. Jaracza i w Teatrze Małym; od 1966 aż do śmierci była związana z Teatrem Powszechnym. Zmarła w wieku 62 lat i została pochowana na cmentarzu komunalnym na Dołach w Łodzi.

Upamiętnienie i pamiątki

W 1979 Jadwiga Andrzejewska została patronką jednej z ulic na łódzkim Widzewie; poświęcono jej także Drzewo Pamięci w Parku Zdrojowym. 16 października 1998 na ulicy Piotrkowskiej jej gwiazdę w Alei Gwiazd odsłonili Barbara Kaczmarska — córka aktorki — oraz Jan Machulski.

W listopadzie 2000 na fasadzie kamienicy przy ul. Piotrkowskiej 71 odsłonięto fresk "Łódź w pigułce" autorstwa Krzysztofa Jaśkiewicza, na którym umieszczono wizerunek Andrzejewskiej. W 2019 Poczta Polska wydała znaczek pocztowy poświęcony Jadwidze Andrzejewskiej — projekt Marzanny Dąbrowskiej, nominał 3,30 zł, seria "Ludzie kina i teatru".

Filmografia (wybrane role)

Poniżej wybrane tytuły filmowe z udziałem Jadwigi Andrzejewskiej:

• 1933: Wyrok życia
• 1933: Dzieje grzechu
• 1935: Wacuś
• 1936: Wierna rzeka
• 1936: Papa się żeni
• 1936: Kobiety (Femmes)
• 1936: Ada! To nie wypada!
• 1936: 30 karatów szczęścia
• 1937: Parada Warszawy
• 1937: Dziewczęta z Nowolipek
• 1937: Dorożkarz nr 13
• 1938: Zapomniana melodia
• 1938: Strachy
• 1938: Moi rodzice rozwodzą się
• 1938: Kobiety nad przepaścią
• 1939: Doktór Murek
• 1946: Wielka droga
• 1954: Pod gwiazdą frygijską
• 1956: Koniec nocy
• 1956: Pożegnanie z diabłem
• 1956: Ziemia
• 1958: Miasteczko
• 1959: Lunatycy
• 1959: Miejsce na ziemi
• 1961: Czas przeszły
• 1961: Komedianty
• 1961: Nafta
• 1962: Dom bez okien
• 1962: Rodzina Milcarków
• 1963: Mam tu swój dom
• 1965: Niedziela sprawiedliwości
• 1965: Popioły
• 1966: Wieczór przedświąteczny
• 1967: Cyrograf dojrzałości
• 1967: Poradnik matrymonialny
• 1968: Czterej pancerni i pies
• 1968: Ortalionowy dziadek
• 1969: Znicz olimpijski
• 1971: Motodrama
• 1971: 150 na godzinę
• 1974: Ziemia obiecana
• 1976: A jeśli będzie jesień
• 1977: Milioner