Jerzy Axer — polski filolog klasyczny i wykładowca

Jerzy Axer urodził się w Łodzi i związał karierę naukową z Uniwersytetem Warszawskim. Jest znany jako badacz filologii klasycznej, redaktor tekstów źródłowych i organizator badań humanistycznych.

Życiorys i wykształcenie

Urodził się 18 kwietnia 1946 roku w Łodzi. Jest synem Erwina Axera, polskiego reżysera teatralnego wychowanego we Lwowie, oraz Bronisławy z Kreczmarów pochodzącej z warszawskiej rodziny nauczycielskiej. W 1964 ukończył VI Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Reytana w Warszawie.

Na Uniwersytecie Warszawskim uzyskał magisterium z filologii klasycznej w 1969 roku. Doktorat otrzymał w 1972 roku na podstawie rozprawy Georgius Ticinius – humanista i dyplomata. Habilitację nadano mu w związku z pracą poświęconą stylowi i kompozycji mowy Cycerona „Pro Q. Comoedo” oraz krytycznym wydaniem tej mowy w serii Teubner w 1976 roku. W 1986 otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych.

Kariera naukowa i zainteresowania badawcze

Axer początkowo skupiał się na krytyce tekstu, ze szczególnym uwzględnieniem twórczości Cycerona. Łączył studia latynistyczne z badaniami historii nowożytnej; interesowały go teatr jezuicki, dzieje dyplomacji i edytorstwo źródeł historycznych. Prowadził także badania nad obecnością tradycji antycznej w wielkich dziełach literackich, na przykład u Jana Kochanowskiego, Adama Mickiewicza i Henryka Sienkiewicza.

Od lat dziewięćdziesiątych koncentruje się na recepcji kultury antycznej w kulturach narodowych i regionalnych Europy Środkowowschodniej. Kierował międzynarodowymi programami badawczymi, takimi jak „Łacina w Polsce. Teksty literackie i dokumenty z Europy Środkowowschodniej” (wyniki opublikowano w zeszytach „Łacina w Polsce”, t. 1–12, 1995–1998) oraz projekt „Respublica Polonorum a Respublica Litteraria Europaea”. Jest też kierownikiem międzynarodowego programu edycji źródeł historycznych Corpus epistularum Ioannis Dantisci.

Wybrane publikacje

Do ważniejszych opracowań Axera należy edycja M.T. Cicero, Pro Roscio Comoedo w Bibliotheca Teubneriana (Leipzig 1976) oraz monografia The Style and Composition of Cicero’s Speech „Pro Roscio Comoedo” (Warszawa 1980). Opublikował też prace i redakcje dotyczące tekstów humanistycznych i edycji listów, a także opracowania o recepcji antyku i teatralnych praktykach (m.in. Filolog w teatrze, Warszawa 1991). Współpracował przy redakcjach i projektach naukowych z zakresu historii retoryki i kultury klasycznej.

Działalność organizatorska na Uniwersytecie Warszawskim

Na fali ruchu pierwszej „Solidarności” został wybrany prodziekanem, a następnie dziekanem Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1980–1987. W 1991 powołał Ośrodek Badań nad Tradycją Antyczną w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej, ośrodek interdyscyplinarny skupiający badania nad tradycją klasyczną.

W 1992 organizacyjnie utworzył Kolegium Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych. W 2008, na mocy porozumienia z Fundacją „Instytut Artes Liberales” i Uniwersytetem Warszawskim, powołał Collegium Artes Liberales i objął jego kierownictwo. Sprawuje funkcję Prezydenta Rady Fundacji „Instytut Artes Liberales”.

Członkostwa i odznaczenia

Jest członkiem szeregu towarzystw naukowych w kraju i za granicą. Należy do Polskiej Akademii Umiejętności, Polskiego Towarzystwa Filologicznego (był prezesem PTF w latach 1992–2001) oraz Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. W International Society for the History of Rhetoric pełnił funkcje wiceprzewodniczącego w latach 1997–1999, przewodniczącego w latach 1999–2001 i past-president w latach 2001–2003. Jest członkiem Academia Latinitati Fovendae (Rzym od 1990) oraz Academia Europaea (Londyn od 1993). Jest również członkiem honorowym Collegium Invisibile.

W zakresie odznaczeń otrzymał Krzyż Złoty Orderu Feniksa (Grecja) w 1996 roku. W 1998 otrzymał Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.