| Dane podstawowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Józef Lajb Ab |
| Data urodzenia | 22 sierpnia 1863 |
| Miejsce urodzenia | Łódź |
| Data zgonu | 7 lutego 1941 |
| Miejsce zgonu | Łódź (getto) |
| Zawód / rola | nauczyciel, właściciel i dyrektor szkoły, działacz oświatowy |
| Znany z | założenia Żeńskiej Szkoły Handlowej w Łodzi |
| Małżonka | Berta (Bajla Gitla) Ab, dentystka (1865–1934) |
| Dzieci | Nadieżda Ab, Michał Ab (1894–1916) |
| Miejsce pochówku | Cmentarz żydowski „nowy”, ul. Bracka — str. L, kw. R, grób 7 |
Józef Lajb Ab rozpoczął pracę w szkolnictwie w 1885 po uzyskaniu absolutorium wyższej uczelni. Przez lata 1897–1910 kierował działalnością organizacji nauczycielskich i angażował się w walkę z analfabetyzmem. Jego działalność najbardziej wiąże się z założeniem i prowadzeniem żeńskiej szkoły handlowej w Łodzi.
Życiorys i działalność oświatowa
Był synem Leona (Lewina) i Berty z Codików. Pracę w szkolnictwie rozpoczął w 1885 roku po uzyskaniu absolutorium wyższej uczelni. W latach 1897–1910 pełnił funkcję prezesa Towarzystwa Nauczycieli i Nauczycielek Żydów. W tym samym okresie był członkiem Komitetu Walki z Analfabetyzmem, co wskazuje na jego zaangażowanie w rozwój edukacji wśród społeczności żydowskiej w Łodzi.
Jak powstała i rozwijała się szkoła żeńska?
W 1910 roku założył 7-klasową Żeńską Szkołę Handlową przy ul. Spacerowej 29 (obecnie al. T. Kościuszki). W 1913 placówka została przeniesiona na ul. Zieloną 8, a w 1921 przekształcono ją w Gimnazjum Żeńskie o profilu humanistycznym i umieszczono w budynku przy ul. Zielonej 10. W roku szkolnym 1920 odbyły się pierwsze egzaminy maturalne.
W roku szkolnym 1925/26 Józef Ab pozostał właścicielem szkoły, mimo że formalnie prowadziło ją „Zrzeszenie Pedagogów. Spółka z o.o.”. W 1931 zaprzestał pełnienia funkcji dyrektora, a szkoła otrzymała jego imię. Po nim dyrektorem został Ludwik Krajeński, a w latach 1933–1939 funkcję sprawowała Stella Estera Reinowa. Nauczanie prowadzone było w języku polskim; język hebrajski odbywał się jako lekcje nadobowiązkowe. Gimnazjum uzyskało prawa szkoły państwowej dopiero w roku szkolnym 1938/39; liceum tych praw nie otrzymało.
Rodzina, miejsce zamieszkania i śmierć
Był żonaty z Bertą (Bajlą Gitlą) Ab, która pracowała jako lekarz dentysta i żyła w latach 1865–1934. Miał syna Michała (1894–1916), studenta matematyki, który zmarł jako sanitariusz w szpitalu pod Tarnopolem i został pochowany w Buczaczu. Miał też córkę Nadieżdę — nauczycielkę, bibliotekarkę i plastyczkę; jej losy pozostają nieznane.
W latach 30. mieszkał z córką przy ul. Piotrkowskiej 118. Po utworzeniu getta zajmował mieszkanie przy ul. Dworskiej 14. Zmarł w getcie 7 lutego 1941 roku. Został pochowany na cmentarzu żydowskim „nowym” przy ul. Brackiej — strona L, kwatera R, grób nr 7.
Wnioski i najważniejsze fakty
- 1863–1941 — lata życia Józefa Aba.
- Założył i prowadził żeńską szkołę handlową, która w 1921 przekształciła się w gimnazjum humanistyczne.
- Pełnił funkcję prezesa Towarzystwa Nauczycieli i Nauczycielek Żydów (1897–1910).
- W 1931 szkoła otrzymała imię Józefa Aba; gimnazjum uzyskało prawa państwowe w 1938/39.
- Zmarł w getcie łódzkim i został pochowany na cmentarzu żydowskim przy ul. Brackiej.
