Fundusz Żubra od 2019 roku angażuje środki w zakup gruntów o wysokiej wartości przyrodniczej na Podlasiu. Działania koncentrują się wokół doliny Biebrzy i Puszczy Białowieskiej. Celem jest pozyskanie działek leżących na obszarach, które nie należą formalnie do parków narodowych, a są ważne dla ciągłości siedlisk i przemieszczania się gatunków chronionych.
Jakiego rodzaju tereny są wykupywane?
Fundusz wspiera wykup łąk, bagien, fragmentów lasu i obszarów przylegających do granic parków narodowych. Przykładem jest ponad 2,5-hektarowa działka w Dolistowie Nowym, gdzie znajdują się stanowiska lęgowe i żerowiska dla wielu ptaków takich jak wodniczka, derkacz i żuraw. W Kotlinie Biebrzańskiej prowadzone są też projekty „Wieczne Lasy” – fragmenty olsów i lasów bagiennych, gdzie rezygnuje się z gospodarki leśnej, aby pozostawić naturalne procesy rozwoju drzewostanu.
Jakie są cele i skala działań?
Głównym celem jest zwiększenie powierzchni terenu objętego trwałą ochroną oraz poprawa spójności siedlisk. W 2024 roku zaplanowano powiększenie gruntów o 47,42 ha, z czego 29,42 ha ma zostać przejętych jeszcze w tym roku. Fundusz przeznaczył na działania związane z wykupem gruntów i ochroną bioróżnorodności 1 000 000 zł. Wcześniejsze zakupy umożliwiły utworzenie mikrorezerwatów i zabezpieczenie fragmentów lasu bezpośrednio przylegających do granic parków.
Kto korzysta z wykupionych terenów?
W efekcie przejęć zyskują gatunki związane z mokradłami i starymi lasami. W dolinie Biebrzy poprawiają się warunki dla wodniczki, orlika grubodziobego i żurawia. W lasach przy krawędzi doliny oraz w otulinie Białowieży wykupy chronią siedliska rysia, wilka i innych ssaków wymagających rozległych i cichych obszarów. Dodatkowo tworzone są mikrorezerwaty, które zabezpieczają miejsca lęgowe rzadkich ptaków.
Co się zmienia w praktyce dla zarządzania obszarami chronionymi?
Pozyskanie prawa własności do gruntów pozwala instytucjom ochrony przyrody na prowadzenie spójnych działań ochronnych. Parki będą mogły wprowadzać zabiegi utrzymaniowe zgodne z potrzebami siedlisk, takie jak odpowiednie koszenie łąk czy pozostawianie martwego drewna w lasach. Dzięki temu możliwe będzie lepsze planowanie ochrony gatunków na obszarach, które do tej pory tworzyły mozaikę własności utrudniającą działania ochronne.
Prace związane z wykupami i przekształcaniem zakupionych działek w obszary chronione będą kontynuowane. W tym roku planowane są dalsze nabycia, a już przejęte tereny mają służyć jako trwałe siedliska dla zagrożonych gatunków.
